Sự phát triển nhanh chóng của các mạng xã hội và những platform thương mại điện tử đã làm thay đổi cách mọi người giao tiếp cững như mua bán trên khắp thế giới. Lồng ghép các khoản thanh toán digital vào các mạng lưới và platform đang phát triển này đã tạo ra cơ hội to lớn để kích thích kinh tế - tài chính, bao gồm: Sự minh bạch, an ninh và tăng trưởng.

Thực tế tất cả các quốc gia, cá nhân, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách đều nhận ra những cơ hội này và bắt đầu hành động nhưng có lẽ không ở đâu hơn ở Trung Quốc.

Báo cáo này xem xét hai ứng dụng lớn nhất của Trung Quốc - WeChat và Alipay - và khám phá vai trò của chúng trong việc phát triển một trong những hệ sinh thái thanh toán digital lớn nhất và phức tạp nhất trên thế giới.

Nếu nền kinh tế Trung Quốc là một khối độc lập, báo cáo này cũng đã xác định được các yếu tố chính trong việc tích hợp thành công  thanh toán digital vào các mạng xã hội và platform thanh toán. Bằng cách này, chúng tôi mang đến những bài học có thể được nghiên cứu, đánh giá để áp dụng bên ngoài thị trường Trung Quốc nếu có thể.

Thanh toán xưa và nay đều cần 2 yếu tố tiên quyết này

Khi mạng xã hội và thương mại điện tử tiếp tục phát triển và tạo ra cơ hội cũng như rủi ro, báo cáo bổ sung thêm một số kiến thức về cách các thanh toán digital có thể cải thiện cuộc sống và củng cố nền kinh tế ở mọi nơi trên thế giới.

Tổng giá trị thanh toán của Alipay và WeChat đã tăng từ hơn 1 nghìn tỷ RMB (81 tỷ USD) vào năm 2012 lên 20 nghìn tỷ RMB (2.9 nghìn tỷ USD) vào năm 2016 - gấp 20 lần trong bốn năm.

Năm 2015, thanh toán không phải tiền mặt chiếm gần 60% các giao dịch bán lẻ ở Trung Quốc. Trong tất đó, Alipay và WeChat Pay chiếm 28% tất cả phí giao dịch bán lẻ; dịch vụ thanh toán bằng thẻ ngân hàng truyền thống đã chiếm 20 tỷ đô giá trị giao dịch kể từ khi hệ thống này được hình thành. Thanh toán digital nhìn chung đã tăng nhanh từ khoảng 3,5% tổng số các giao dịch bán lẻ ở Trung Quốc trong năm 2010 lên khoảng 17% vào năm 2015.

Những điểm chính trong báo cáo

Sự phát triển đáng kể của thanh toán digital bằng trên các platform và network có sẵn ở Trung Quốc mang đến một phạm vi rộng lớn các dịch vụ tài chính digital, mở rộng cả về tài chính toàn diện (financial inclusion) và cơ hội kinh doanh cho các cá nhân, đồng thời tạo ra mô hình kinh doanh mới hiệu quả hơn cho các công ty.

1. Các dịch vụ tài chính mới đã chứng minh là rất phổ biến, đem lại lợi ích cho nhiều người.

Alibaba hợp tác với Tianhong Asset Management tung sản phẩm Yu'E Bao (nghĩa là "kho báu còn lại,"), một tài khoản thị trường tiền tệ rủi ro thấp gần giống như tài khoản tiết kiệm. Khách hàng có thể lấy tiền "dư" trên ví kỹ thuật số và đầu tư vào sản phẩm Yu'E Bao.

Mặc dù những dịch vụ này thường chỉ cần khoản tiền nhỏ nhưng chúng vẫn mang lại những lợi ích đáng kể cho người có thu nhập thấp. Quy mô của các sản phẩm tiết kiệm cá nhân này ở góc độ tổng quan, là yếu tố quan trọng giúp giải thích làm sao các sản phẩm này miêu tả mô hình kinh doanh mới đang thu hút sự chú ý từ các quốc gia trên thế giới.

Yu'E Bao tiến lên từ quản lý tài sản (AUM) với chỉ 0.2 tỷ nhân dân tệ (hơn 29 tỷ USD) trong năm 2013 lên hơn 810 tỷ nhân dân tệ (117 tỷ USD), phục vụ hơn 152 triệu khách hàng sau ba năm và trở thành một trong số những quỹ tiền tệ lớn nhất trên thế giới.

2. Digital finance thúc đẩy đáng kể hoạt động kinh tế - thương mại điện tử giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng

Tính đến tháng 9 năm 2016, công ty dịch vụ tài chính Ant Financial đã cho vay tổng cộng 740 tỷ nhân dân tệ (107,3 tỷ đô la Mỹ) cho hơn 4.11 triệu doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ. Mô hình kinh doanh mới cho phép người có thu nhập thấp đang hướng tới việc sử dụng thanh toán digital ở một quốc gia có đến 79% người trưởng thành sở hữu tài khoản ngân hàng, nhưng chỉ có 10% trong số đó chính thức vay tiền trong hệ thống tài chính.

Ví dụ: Huabei hoặc "Just Spend" (tạm dịch: “Cứ dùng tiền đi”) là dịch vụ được tung ra vào năm 2014 cho phép chủ cửa hàng tiếp cận các khoản vay nhỏ hàng tháng. Ngày Độc lập năm 2016 (một ngày lễ quan trọng tương tự như Ngày Valentine), người tiêu dùng đã chi tiêu tổng cộng 26,8 tỷ RMB (3,9 tỷ đô la Mỹ) bằng cách sử dụng dịch vụ Huabei trên hai platform thương mại điện tử chính.

3. Phần thưởng hấp dẫn và lợi ích rõ ràng là chia khóa dẫn đến quyết định của người tiêu dùng và nuôi dưỡng sự gắn kết của họ.

Ví dụ, Tencent thực hiện chiến dịch “Bao lì xì đỏ” trên ứng dụng WeChat của họ vào năm 2014 - phiên bản lì xì truyền thống trên digital dành cho bạn bè và gia đình vào dịp tết âm lịch.

Để nhận được bao lì xì, người nhận phải có một tài khoản WeChat được kết nối với tài khoản ngân hàng. Trong tuần đầu tiên, hơn 8 triệu người đã tham gia và con số tài khoản ngân hàng mới kết nối với WeChat đã lên đến hàng triệu.

Suốt tết Âm lịch 2017, người dùng WeChat đã lì xì tổng cộng 46 tỷ nhân dân tệ, tăng 43% so với năm 2016.

4. Các dịch vụ tính điểm tín dụng mới ngày càng dễ tiếp cận hơn, đặc biệt đối với những người có thu nhập thấp và các doanh nghiệp nhỏ.

Đơn cử như dịch vụ tín dụng Sesame - có khả năng đánh giá giá trị tín dụng cho hơn 350 triệu người dùng thực đăng ký và 37 triệu doanh nghiệp nhỏ thực hiện các giao dịch mua bán trên Alibaba. Khi người dùng đăng ký Sesame họ đồng ý cho phép Ant Financial sử dụng dữ liệu giao dịch của họ để xác định điểm tín dụng của họ.

Các dịch vụ tính điểm tín dụng đang ngày càng được sử dụng nhiều hơn bên ngoài Trung Hoa, kể cả khu vực công và khu vực tư nhân. Ví dụ, một chương trình thử nghiệm được thành lập vào tháng 6 năm 2015 với Chính phủ Luxembourg cho phép sử dụng điểm tín dụng thay cho hồ sơ ngân hàng để bảo đảm thị thực cho khách du lịch Thiên Tân ở Châu Âu.

5. Các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán digital lớn đang nhanh chóng mở rộng ra ngoài Trung Quốc và đầu tư vào các công ty công nghệ tài chính.

Người dùng có thể sử dụng Alipay và WeChat Pay ở Thái Lan, một trong những điểm đến phổ biến nhất của khách du lịch Trung Quốc, để mua hàng và dịch vụ.

Alibaba đầu tư đáng kể vào PayTM và Tencent của Ấn Độ vào PayU của Ấn Độ, hai công ty cung cấp thanh toán digital lớn nhất ở Ấn Độ. Tencent gần đây đã đưa ra một sáng kiến liên doanh ở Châu Phi, cho phép thanh toán tại Nam Phi bằng đồng Rand.

Những kinh nghiệm này và những kinh nghiệm khác ở Trung Quốc cho thấy là có rất nhiều cơ hội rõ ràng mà các quốc gia khác có thể khai thác bằng cách sử dụng các platform thương mại điện tử và mạng xã hội hiện có làm nền tảng cho việc mở rộng hệ sinh thái thanh toán số.

Báo cáo năm 2016 của tổ chức McKinsey Global ước tính rằng digital finance số có thể đóng góp thêm 3,7 nghìn tỷ đô la cho GDP cho tất cả các nền kinh tế mới nổi vào năm 2025, tăng 6% so với dự báo ban đầu và tạo ra thêm 95 triệu việc làm mới.

Đối với Trung Quốc, điều này có nghĩa là thêm 1,05 nghìn tỷ đô la Mỹ (7,25 nghìn tỷ nhân dân tệ), tăng 4,2% GDP so với GDP cơ bản dự kiến cho năm 2025. Ở Trung Quốc, sự số hóa, vốn đang được thực hiện rất tốt, sẽ không thể diễn ra nếu không có đủ điều kiện về cơ sở hạ tầng.

Thị trường tín dụng phát triển sôi động với nhiều công cụ hiện đại và thân thiện hơn

Kiến nghị

Đối với các công ty dịch vụ tài chính, doanh nghiệp thương mại điện tử và mạng xã hội

Thu hút người dùng thông qua phát triển platform thương mại điện tử và mạng xã hội hiện có bằng cách sử dụng các biện pháp kích thích chiến lược để làm tăng mức độ sử dụng. Ví dụ, Tencent đã xây dựng một sản phẩm thanh toán digital rất phổ biến kết hợp với một dịch vụ có sẵn, giúp cho ứng dụng này nhanh chóng được chấp nhận.

Những platform thanh toán lớn ở Trung Quốc đã phát triển những chương trình kích cầu đa dạng dành cho người dùng, giảm giá hoặc tặng quà khi mua hàng, những trò chơi sáng tạo dựa trên những sự kiện văn hóa đại chúng.

Công khai các công cụ platform có sẵn cho các nhà phát triển để tích hợp liền mạch. Ví dụ, tạo ra các công cụ phát triển phần mềm, chẳng hạn như các giao diện chương trình ứng dụng (API), cho phép bên cung cấp thứ ba và các doanh nghiệp nhỏ tạo ra và bổ sung các tính năng của riêng họ cho hệ sinh thái cho phù hợp nhu cầu và sở thích của người dùng, một cách phát triển hệ sinh thái tự nhiên.

Cho phép tiếp cận số đông người dùng và doanh nghiệp bằng cách phát triển các hệ sinh thái có khả năng thực thi trên nhiều platform khác nhau. Hai ứng dụng thanh toán phổ biến nhất của Trung Quốc đều hoạt động được trên Android và Apple iOS, chiếm 99,3% hệ điều hành điện thoại thông minh ở khu vực thành thị.

Điều này đã góp phần thúc đẩy và xây dựng một hệ sinh thái thanh toán digital khổng lồ. Đối với các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, nắm bắt các platform mở có thể làm tăng giá trị cho người dùng và giúp phát triển mạng lưới các điểm bán hàng và điểm chấp nhận thanh toán rộng hơn.

Đối với chính phủ

Phát triển một môi trường hỗ trợ điều tiết cân bằng giữa khuyến khích đổi mới và quản lý rủi ro. Trong nỗ lực cân bằng hai mục tiêu này, Trung Quốc đã công bố những chính sách thúc đẩy phát triển và cạnh tranh trong nước cũng như hỗ trợ các sáng kiến mới.

Các nguyên tắc của tổ chức G20 cũng thừa nhận sự cần thiết phải hỗ trợ những ý tưởng mới trong quản lý rủi ro và khuyến khích phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính số.

Tại Trung Quốc, chính phủ đã áp dụng cách tiếp cận "án binh bất động" đối với quy định cho phép những người tham gia trong ngành tạo ra những bước chuyển trong giới hạn không chính thức dưới sự giám sát cẩn thận của các cơ quan quản lý có liên quan. Khi các sản phẩm đủ chín muồi và có ý nghĩa người dùng, đồng thời hệ sinh thái cũng có đủ điều kiện, các cấp quản lý lập nên các hướng dẫn và quy tắc phù hợp để giải quyết các hoạt động này, bảo vệ người tiêu dùng và hỗ trợ hệ sinh thái thanh toán gắn kết hơn.

Cách tiếp cận này nhằm bảo vệ và tạo cơ hội cho các công ty trong nước, có thể không phù hợp với mọi quốc gia và mỗi quốc gia nên xem xét bối cảnh nội tại.Nhưng Trung Quốc đưa ra một ví dụ minh hoạ rõ nét về cách chiến lược này hoạt động như thế nào.

Đặt ưu tiên đầu tư công vào việc khuyến khích số hóa. Điều này đặc biệt đúng với các điều kiện tiền đề quan trọng của việc số hóa, chẳng hạn như cơ sở hạ tầng cho Internet và viễn thông di động.

Năm 2016, Trung Quốc có 530 triệu người sử dụng 4G. Điều này vượt quá số lượng người dùng 4G ở Hoa Kỳ và Châu Âu cộng lại. Trung Quốc dự kiến sẽ chi 1,2 tỷ NDT (1,88 tỷ USD) trong ba năm tới để tiếp tục nâng cao chất lượng kết nối băng thông rộng và truy cập di động của mình. Điều này sẽ hỗ trợ sử dụng điện thoại thông minh - một yếu tố quan trọng trong thanh toán digital và sử dụng tài chính số.

Đối với cả doanh nghiệp và chính phủ

Khuyến khích hợp tác nhà nước - tư nhân (PPPs) để phát triển một hệ thống nhận dạng (ID) hoặc tương tự để xác định chính xác người trả tiền và người thụ hưởng. Việc có được các phương tiện xác định khách hàng rộng rãi và an toàn là yếu tố sống còn để đảm bảo an toàn, minh bạch trong thanh toán và cải thiện việc bảo vệ người tiêu dùng.

Điều này cũng quan trọng trong nỗ lực nâng cao nhận thức về khách hàng (KYC), chống rửa tiền (AML) và chống lại các khoản tài trợ cho khủng bố (CFT) và đạt được các tiêu chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực này. Chính phủ và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán có thể làm việc cùng nhau để thúc đẩy quá trình triển khai hệ thống định dạng.

Kết hợp  bài học của các mô hình kinh doanh thanh toán thành công qua nền tảng tin nhắn để thúc đẩy việc áp dụng thanh toán digital trong từng lĩnh vực của các doanh nghiệp. Khi có nhiều hơn các trường hợp thành công của các công ty mở rộng kinh doanh thanh toán trên toàn cầu, tất nhiên sẽ có một cơ sở tri thức ngày càng được gia tăng có thể làm giảm thiểu rủi ro của việc “thử nghiệm và thất bại” khi xây dựng hệ sinh thái thanh toán digital, đặc biệt bằng cách dự đoán các rủi ro xuất hiện ở các quốc gia khác và học hỏi các cách tiếp cận thương mại và quy định đã được chứng minh hiệu quả.

Các công ty khổng lồ về công nghệ của Trung Quốc (đặc biệt là Tencent và Ant Financial) đang phát triển nhanh chóng trên thị trường quốc tế, PayPal tiếp tục phát triển mở rộng trên toàn cầu và các công ty như Facebook đang đẩy mạnh thanh toán quốc tế, báo trước một thời kỳ mở rộng nhanh chóng các platform thanh toán. Khi các công ty này mở rộng, các công ty khác có thể quan sát và kết hợp kinh nghiệm hoặc hợp tác với họ để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang thanh toán digital.

Vấn đề quan trọng trong tổng thể thanh toán (cả truyền thống và digital) là uy tin và tiện lợi. Phải có sự tin tưởng trong cộng đồng hoặc network (tức là giữa người trả tiền và người thụ hưởng), tin tưởng vào độ bảo mật của cơ chế thanh toán, tin tưởng vào môi trường pháp lý để bảo vệ người dùng và người hỗ trợ  và tin rằng phương pháp này mang lại lợi ích. Việc xem xét kinh nghiệm của Trung Quốc chứng tỏ rằng các hệ sinh thái thanh toán digital mạnh có thể giải quyết tất cả những mối quan ngại này. Do đó là một cách hữu ích để đẩy nhanh việc chấp nhận và sử dụng thanh toán digital. Mặc dù có những lợi ích nhưng không thiếu thách thức.

Nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc chứng tỏ rằng các hệ sinh thái thanh toán kỹ thuật số mạnh có thể giải quyết tất cả những mối quan ngại này và do đó là một cách hữu ích để đẩy nhanh việc chấp nhận và sử dụng các khoản thanh toán số. Mặc dù có những lợi ích nhưng vẫn có những thách thức.

Chính phủ vẫn đang tìm ra sự cân bằng giữa quy định và sáng tạo. Các tổ chức tài chính của Trung Quốc vẫn đang nghiên cứu các chiến lược fintech của họ. Alipay và Tencent đang mở rộng nhanh hơn nhiều công ty công nghệ toàn cầu có quy mô tương tự. Cả trong và ngoài Trung Quốc đều đang ở trong giai đoạn đầu của fintech. Làm thế nào để có thể đưa cả hệ sinh thái tiến lên một tầm cao mới trong khi những tác động của tài chính số ở Trung Quốc vẫn chưa đủ tầm ảnh hưởng thật sự.

Có những lợi ích đáng kể về sự tiện lợi và  cần đạt được bằng cách tích hợp chức năng thanh toán vào trong các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội hiện có. heo kinh nghiệm của Trung Quốc, ngay cả những lợi ích lớn hơn của tài chính toàn diện có thể đạt được khi các hệ sinh thái thanh toán digital khổng lồ được phát triển mạnh trên các mạng xã hội và platform.

Như kinh nghiệm của Trung Quốc minh họa, việc có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính quan trọng một cách dễ dàng và tiện lợi làm tăng khả năng sử dụng của người dùng. Do đó, các hệ sinh thái thanh toán kỹ thuật số có thể là một chất xúc tác mạnh mẽ để đẩy nhanh quá trình số hoá và gia tăng tài chính toàn diện.

Về BI Intelligence.

BI Intelligence, một dịch vụ nghiên cứu trả phí trực thuộc Business Insider, cung cấp insight chuyên sâu, dữ liệu và phân tích mọi khía cạnh digital
Chúng tôi xuất bản những báo cáo kỹ lưỡng, ghi chú tin tức và duy trì một thư viện toàn diện các biểu đồ và dữ liệu tập trung vào sáu lĩnh vực chính: Apps and Platforms, Digital Media, Payments, E-Commerce, Fintech and the Internet of Things. Dịch vụ được thiết kế để giúp bạn luôn cập nhật các xu hướng cốt lõi và đưa ra những quyết định chiến lược thông minh hơn.